9 cách nói chuyện với trẻ sơ sinh giúp bé phát triển cảm xúc và trí tuệ
> Tóm tắt bài viết cho ba mẹ
Cách nói chuyện với trẻ sơ sinh không chỉ nằm ở việc ba mẹ nói gì mà còn ở ánh mắt, giọng điệu, nét mặt, cử chỉ và cách phản hồi lại những tín hiệu của bé. Trong bài viết dưới đây, Lalala Baby sẽ chia sẻ 9 cách nói chuyện với trẻ sơ sinh giúp cuộc trò chuyện trở nên tự nhiên và có tính tương tác hơn, từ giao tiếp bằng mắt, thay đổi ngữ điệu, kể về những việc đang diễn ra đến phản hồi âm thanh và chờ đợi bé “đáp lời”.
1.Nhìn vào bé và giao tiếp bằng mắt khi trò chuyện
-
Khi nói chuyện, ba mẹ có thể để khuôn mặt ở vị trí bé dễ quan sát, nhìn về phía con và kết hợp lời nói với nụ cười hoặc những thay đổi tự nhiên trên nét mặt.
-
Chẳng hạn, khi bé vừa thức dậy và đang nhìn mình, mẹ có thể mỉm cười: “Con dậy rồi à? Chào buổi sáng nhé!”
-
Nếu bé tiếp tục nhìn, cười hoặc cử động, ba mẹ có thể đáp lại. Một câu nói rất đơn giản lúc này cũng đủ để duy trì tương tác.
-
Ngay từ khoảng 2 tháng, nhìn vào khuôn mặt người chăm sóc đã nằm trong những mốc xã hội – cảm xúc mà CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh) theo dõi ở trẻ.
Gợi ý một số đồ chơi dành cho bé sơ sinh tại
Lalala Baby
2. Nói nhẹ nhàng, rõ ràng và thay đổi ngữ điệu
Một câu “Mẹ đây này” có thể nghe hoàn toàn khác khi được nói bằng giọng vui vẻ, trìu mến hay chậm rãi. Với trẻ sơ sinh, cách ba mẹ nói cũng là một phần của thông tin bé đang tiếp nhận.
Ba mẹ có thể:
-
Nói với tốc độ vừa phải và phát âm tự nhiên.
-
Thay đổi cao độ, nhịp điệu hoặc cách nhấn giọng.
-
Kéo dài một vài từ khi điều đó diễn ra tự nhiên.
-
Dùng giọng vui vẻ hơn khi chơi cùng bé.
-
Nói chậm và nhẹ hơn khi chuẩn bị cho khoảng thời gian yên tĩnh.
Ví dụ khi chơi, mẹ có thể vui vẻ nói: “Quả bóng đỏ này!”. Khi chuẩn bị ngủ, giọng nói có thể chậm và dịu hơn: “Mình nghỉ ngơi thôi con nhé.”
Ba mẹ không cần cố “diễn” hay chuyển sang một giọng em bé quá mức. Đồng thời, tránh hét, tạo âm thanh lớn hoặc nói quá to sát tai trẻ.
3. Kết hợp lời nói với nét mặt, động tác và cử chỉ
Hãy thử tưởng tượng ba mẹ chỉ nói “quả bóng” và một tình huống khác: vừa nói “quả bóng”, vừa chỉ vào quả bóng trước mặt bé.
Tình huống thứ hai giúp lời nói được đặt vào một bối cảnh cụ thể hơn.
Ba mẹ có thể:
-
Mỉm cười khi chào bé.
-
Chỉ vào đồ vật khi gọi tên.
-
Vẫy tay khi nói lời chào.
-
Gật đầu hoặc thay đổi nét mặt phù hợp với cuộc trò chuyện.
-
Chạm nhẹ vào tay hoặc chân khi gọi tên bộ phận cơ thể đó.
-
Vừa nói vừa thực hiện hành động tương ứng.
Ví dụ khi mặc tất, ba mẹ có thể nhẹ nhàng chạm vào chân bé và nói: “Chân của con đây. Mình đi tất vào nhé.”
Lời nói sẽ bớt trừu tượng khi được gắn với điều bé đang nhìn thấy hoặc trải nghiệm ngay lúc đó.
4. Thường xuyên gọi tên bé khi nói chuyện
Tên của bé có thể xuất hiện tự nhiên trong những câu ba mẹ vốn vẫn nói mỗi ngày.
Chẳng hạn:
-
“Cún dậy rồi à?”
-
“Mẹ thay áo cho Cún nhé.”
-
“Cún đang nhìn quả bóng này.”
Bên cạnh tên con, ba mẹ có thể gọi tên những người và sự vật quen thuộc: “bố”, “mẹ”, “bà”, “đèn”, “áo”, “bình sữa”… rồi dần gắn thêm hành động: “bố đang đi vào”, “mẹ đang mở cửa”.
Gọi tên tự nhiên giúp cuộc trò chuyện cụ thể hơn mà không cần biến sinh hoạt hằng ngày thành một giờ học từ vựng.
5. Kể cho bé nghe những gì đang diễn ra xung quanh
Ba mẹ không cần chuẩn bị chủ đề hay nghĩ ra một câu chuyện hấp dẫn. Hãy mô tả hành động của mình, những gì bé đang nhìn hoặc những âm thanh đang xuất hiện xung quanh.
Ví dụ:
-
“Mẹ đang thay tã cho con này.”
-
“Bây giờ mình mặc áo nhé.”
-
“Con đang nhìn cái đèn à?”
-
“Ngoài kia có tiếng xe này.”
-
“Bố mở cửa nhé.”
-
“Mẹ đang chuẩn bị đồ ăn.”
Không cần dùng những câu dài và phức tạp. Những câu ngắn, rõ và gắn với hoàn cảnh thực tế đã giúp cuộc trò chuyện trở nên tự nhiên.
Khi chưa biết nói gì với trẻ sơ sinh, hãy bắt đầu bằng việc kể cho con nghe điều đang xảy ra ngay trước mắt.
6. Tận dụng các hoạt động hằng ngày để trò chuyện với bé
Ba mẹ không nhất thiết phải dành riêng một tiếng mỗi ngày để “dạy con giao tiếp”. Những sinh hoạt vốn đã có chính là cơ hội trò chuyện rất tự nhiên.
Ba mẹ có thể trò chuyện khi:
-
Bé vừa thức dậy.
-
Thay tã hoặc thay quần áo.
-
Tắm cho bé.
-
Bế và chơi cùng con.
-
Chuẩn bị cho bé bú.
-
Đi dạo hoặc quan sát xung quanh.
-
Thực hiện một công việc khác khi bé đang ở gần và sẵn sàng tương tác.
Ví dụ trong vài phút thay tã, mẹ hoàn toàn có thể vừa làm vừa nói: “Mẹ tháo tã nhé. Mình lau sạch này. Xong rồi, mặc tã mới thôi!”
Vậy là đã có một cuộc trò chuyện nhỏ mà không cần thêm một “tiết học” nào vào lịch sinh hoạt.
7. Bắt chước và phản hồi âm thanh, biểu cảm của bé
Một cuộc trò chuyện thú vị bắt đầu khi ba mẹ không còn là người duy nhất “có lượt”.
Khi bé phát ra tiếng “a…”, “ư…” hay một âm thanh nhỏ, ba mẹ có thể bắt chước âm thanh đó hoặc đáp lại bằng một câu ngắn.
Ví dụ:
Bé: “A… a…”
Mẹ: “A… Con đang nói chuyện với mẹ đấy à?”
Bé cười.
Mẹ cười lại: “Vui thế nhỉ!”
CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh) khuyến khích người chăm sóc phản hồi tích cực khi trẻ phát ra âm thanh và có thể bắt chước âm thanh của bé để duy trì những lượt “trò chuyện” qua lại.
Không chỉ âm thanh mới được xem là phản ứng. Bé có thể nhìn, cười, nhíu mày, cử động tay chân hoặc quay sang một thứ khác.
8. Nói xong hãy dừng lại để bé có cơ hội phản ứng
-
Người lớn trò chuyện với nhau thường có khoảng nghỉ: một người nói, người kia nghe rồi trả lời. Với trẻ sơ sinh cũng vậy, chỉ khác là “câu trả lời” của bé chưa nhất thiết phải bằng lời.
-
Sau khi nói một câu, ba mẹ có thể dừng lại vài nhịp và quan sát: Bé có nhìn mình không? Có cười không? Cử động tay chân? Ê a? Hay quay đầu sang chỗ khác?
-
Nếu bé phản ứng, ba mẹ tiếp tục đáp lại. Nhịp trò chuyện lúc này có thể rất đơn giản: Ba mẹ nói → chờ → bé phản ứng → ba mẹ phản hồi.
-
Đừng quá lo nếu con không lập tức ê a sau câu hỏi “Con đang nhìn gì đấy?”
-
Đôi khi, một trong những cách nói chuyện với trẻ sơ sinh hiệu quả nhất lại là biết lúc nào mình nên… im lặng một chút.
9. Quan sát trạng thái của bé và điều chỉnh cách trò chuyện
Không phải lúc nào trẻ cũng sẵn sàng tương tác như nhau.
Có lúc bé tỉnh táo, nhìn chăm chú và liên tục phát ra âm thanh. Nhưng cũng có lúc con quay mặt đi, buồn ngủ, quấy hoặc đơn giản là không còn hứng thú với cuộc trò chuyện.
Ba mẹ nên ưu tiên tương tác khi bé tỉnh táo và thoải mái, đồng thời quan sát những tín hiệu cho thấy con muốn tiếp tục hay cần nghỉ.
Có thể tiếp tục trò chuyện khi bé:
-
Nhìn về phía ba mẹ.
-
Mỉm cười hoặc thay đổi biểu cảm.
-
Ê a hoặc phát ra âm thanh.
-
Cử động và tỏ ra hứng thú.
Ngược lại, hãy giảm bớt kích thích nếu bé đang buồn ngủ, đói, quấy, khó chịu hoặc liên tục quay đi.
Mỗi em bé có cách thể hiện và nhịp tương tác riêng.
Cách nói chuyện tốt không phải là khiến bé phản ứng theo ý người lớn, mà là quan sát để cuộc trò chuyện đi theo nhịp mà cả ba mẹ và bé đều thoải mái.
Hy vọng qua bài viết trên đây, ba mẹ đã biết cách nói chuyện với trẻ sơ sinh sao cho tự nhiên và phù hợp với khả năng tương tác của bé. Ba mẹ không cần nói liên tục hay biến mỗi cuộc trò chuyện thành một giờ học, mà có thể tận dụng những khoảnh khắc hằng ngày để nhìn, nói, chờ đợi và phản hồi con. Quan trọng nhất là quan sát trạng thái của bé và điều chỉnh cách tương tác để mỗi cuộc trò chuyện đều trở thành cơ hội giúp con làm quen với giao tiếp và ngôn ngữ ngay từ những tháng đầu đời.
Khám phá thêm cùng Lalala Baby
Giáo dục sớm chuẩn chuyên gia (Montessori /Glenn Doman)
Thương hiệu đồ chơi giáo dục sớm Việt Nam
Theo quy chuẩn QCVN 3: 2019/BKHCN
Đổi trả 15 ngày, bảo hành 6 tháng (áp dụng với một số sản phẩm)
