9 cách nói chuyện với trẻ sơ sinh giúp bé phát triển cảm xúc và trí tuệ

> Tóm tắt bài viết cho ba mẹ
Cách nói chuyện với trẻ sơ sinh không chỉ nằm ở việc ba mẹ nói gì mà còn ở ánh mắt, giọng điệu, nét mặt, cử chỉ và cách phản hồi lại những tín hiệu của bé. Trong bài viết dưới đây, Lalala Baby sẽ chia sẻ 9 cách nói chuyện với trẻ sơ sinh giúp cuộc trò chuyện trở nên tự nhiên và có tính tương tác hơn, từ giao tiếp bằng mắt, thay đổi ngữ điệu, kể về những việc đang diễn ra đến phản hồi âm thanh và chờ đợi bé “đáp lời”.

Có nên nói chuyện nhiều với trẻ sơ sinh không?

Có, ba mẹ nên thường xuyên nói chuyện với trẻ sơ sinh, dù bé chưa hiểu từ ngữ. Ba mẹ nên nói chuyện với bé vì giọng nói của ba mẹ có thể giúp bé bình tĩnh, đồng thời nên đáp lại khi bé phát ra âm thanh. Tuy vậy, nói chuyện “nhiều” không có nghĩa là nói liên tục.

Điều quan trọng không nằm ở số lượng câu nói, mà ở việc ba mẹ nói đúng lúc bé tỉnh táo và thoải mái. Vậy nên ba mẹ để ý quan sát dấu hiệu bé mệt hoặc quấy để cho bé nghỉ.

Thay vì cố nói thật nhiều, ba mẹ hãy nói tự nhiên trong những lúc chăm bé hằng ngày như thay tã, tắm hay cho bú, rồi dừng lại xem bé phản ứng thế nào. Những câu nói mẫu ở các cách bên dưới sẽ giúp ba mẹ bắt đầu dễ hơn.

1. Nhìn vào bé và giao tiếp bằng mắt khi trò chuyện

  • Khi nói chuyện, ba mẹ có thể để khuôn mặt ở vị trí bé dễ quan sát, nhìn về phía con và kết hợp lời nói với nụ cười hoặc những thay đổi tự nhiên trên nét mặt.
  • Chẳng hạn, khi bé vừa thức dậy và đang nhìn mình, mẹ có thể mỉm cười: “Con dậy rồi à? Chào buổi sáng nhé!”
  • Nếu bé tiếp tục nhìn, cười hoặc cử động, ba mẹ có thể đáp lại. Một câu nói rất đơn giản lúc này cũng đủ để duy trì tương tác.
  • Ngay từ khoảng 2 tháng, nhìn vào khuôn mặt người chăm sóc đã nằm trong những mốc xã hội – cảm xúc mà CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh) theo dõi ở trẻ.

2. Nói nhẹ nhàng, rõ ràng và thay đổi ngữ điệu

Một câu “Mẹ đây này” có thể nghe hoàn toàn khác khi được nói bằng giọng vui vẻ, trìu mến hay chậm rãi. Với trẻ sơ sinh, cách ba mẹ nói cũng là một phần của thông tin bé đang tiếp nhận.
Ba mẹ có thể:
  • Nói với tốc độ vừa phải và phát âm tự nhiên.
  • Thay đổi cao độ, nhịp điệu hoặc cách nhấn giọng.
  • Kéo dài một vài từ khi điều đó diễn ra tự nhiên.
  • Dùng giọng vui vẻ hơn khi chơi cùng bé.
  • Nói chậm và nhẹ hơn khi chuẩn bị cho khoảng thời gian yên tĩnh.
Ví dụ khi chơi cùng đồ chơi phát triển ngôn ngữ, mẹ có thể vui vẻ nói: “Quả bóng đỏ này!”. Khi chuẩn bị ngủ, giọng nói có thể chậm và dịu hơn: “Mình nghỉ ngơi thôi con nhé.”
Ba mẹ không cần cố “diễn” hay chuyển sang một giọng em bé quá mức. Đồng thời, tránh hét, tạo âm thanh lớn hoặc nói quá to sát tai trẻ.
Ba mẹ nên nói nhẹ nhàng, rõ ràng và thay đổi ngữ điệu
Ba mẹ nên nói nhẹ nhàng, rõ ràng và thay đổi ngữ điệu

3. Kết hợp lời nói với nét mặt, động tác và cử chỉ

Hãy thử tưởng tượng ba mẹ chỉ nói “quả bóng” và một tình huống khác: vừa nói “quả bóng”, vừa chỉ vào quả bóng trước mặt bé.
Tình huống thứ hai giúp lời nói được đặt vào một bối cảnh cụ thể hơn.
Ba mẹ có thể:
  • Mỉm cười khi chào bé.
  • Chỉ vào đồ vật khi gọi tên.
  • Vẫy tay khi nói lời chào.
  • Gật đầu hoặc thay đổi nét mặt phù hợp với cuộc trò chuyện.
  • Chạm nhẹ vào tay hoặc chân khi gọi tên bộ phận cơ thể đó.
  • Vừa nói vừa thực hiện hành động tương ứng.
Ví dụ khi mặc tất, ba mẹ có thể nhẹ nhàng chạm vào chân bé và nói: “Chân của con đây. Mình đi tất vào nhé.”
Lời nói sẽ bớt trừu tượng khi được gắn với điều bé đang nhìn thấy hoặc trải nghiệm ngay lúc đó, phát triển tư duy ngôn ngữ cho trẻ.

4. Thường xuyên gọi tên bé khi nói chuyện

Tên của bé có thể xuất hiện tự nhiên trong những câu ba mẹ vốn vẫn nói mỗi ngày.
Chẳng hạn:
  • “Cún dậy rồi à?”
  • “Mẹ thay áo cho Cún nhé.”
  • “Cún đang nhìn quả bóng này.”
Bên cạnh tên con, ba mẹ có thể gọi tên những người và sự vật quen thuộc: “bố”, “mẹ”, “bà”, “đèn”, “áo”, “bình sữa”… rồi dần gắn thêm hành động: “bố đang đi vào”, “mẹ đang mở cửa”.
Gọi tên tự nhiên giúp cuộc trò chuyện cụ thể hơn mà không cần biến sinh hoạt hằng ngày thành một giờ học từ vựng.
Ba mẹ nên thường xuyên gọi tên bé khi nói chuyện
Ba mẹ nên thường xuyên gọi tên bé khi nói chuyện

5. Kể cho bé nghe những gì đang diễn ra xung quanh

Ba mẹ không cần chuẩn bị chủ đề hay nghĩ ra một câu chuyện hấp dẫn. Hãy mô tả hành động của mình, những gì bé đang nhìn hoặc những âm thanh đang xuất hiện xung quanh.
Ví dụ:
  • “Mẹ đang thay tã cho con này.”
  • “Bây giờ mình mặc áo nhé.”
  • “Con đang nhìn cái đèn à?”
  • “Ngoài kia có tiếng xe này.”
  • “Bố mở cửa nhé.”
  • “Mẹ đang chuẩn bị đồ ăn.”
Không cần dùng những câu dài và phức tạp. Những câu ngắn, rõ và gắn với hoàn cảnh thực tế đã giúp cuộc trò chuyện trở nên tự nhiên.
Khi chưa biết nói gì với trẻ sơ sinh, hãy bắt đầu bằng việc phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện, kể cho con nghe điều đang xảy ra ngay trước mắt.

6. Tận dụng các hoạt động hằng ngày để trò chuyện với bé

Ba mẹ không nhất thiết phải dành riêng một tiếng mỗi ngày để “dạy con giao tiếp”. Những sinh hoạt vốn đã có chính là cơ hội trò chuyện rất tự nhiên.
Ba mẹ có thể trò chuyện khi:
  • Bé vừa thức dậy.
  • Thay tã hoặc thay quần áo.
  • Tắm cho bé.
  • Bế và chơi cùng con.
  • Chuẩn bị cho bé bú.
  • Đi dạo hoặc quan sát xung quanh.
  • Thực hiện một công việc khác khi bé đang ở gần và sẵn sàng tương tác.
Ví dụ trong vài phút thay tã, mẹ hoàn toàn có thể vừa làm vừa nói: “Mẹ tháo tã nhé. Mình lau sạch này. Xong rồi, mặc tã mới thôi!”
Vậy là đã có một cuộc trò chuyện nhỏ mà không cần thêm một “tiết học” nào vào lịch sinh hoạt.
NHS (Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh) khuyến nghị ba mẹ trò chuyện với bé về những việc đang làm khi cho bé bú, thay tã và tắm. Dưới đây là những câu nói chuyện với trẻ sơ sinh mà ba mẹ có thể tham khảo theo từng tình huống:
Tình huống Câu nói gợi ý Vì sao có thể hữu ích
Khi bé vừa thức dậy “Mẹ ở đây này. Hôm nay con thấy thế nào nhỉ?” Bé được nghe giọng quen thuộc cùng nụ cười và ánh mắt của ba mẹ ngay khi vừa tỉnh.
Khi thay tã, thay áo “Mẹ nhấc chân con lên nhé. Xong rồi, mình mặc áo mới nào!” Gọi tên từng động tác giúp bé biết trước điều sắp diễn ra.
Khi tắm cho bé “Nước ấm quá nè. Mẹ rửa tay xinh của con nhé.” Lời nói gắn với cảm giác bé đang trải nghiệm nên bớt trừu tượng hơn.
Khi cho bé bú “Con đói rồi phải không? Mình bú nhé.” và “Con no rồi, mình nghỉ một chút nhé.” Giữ nhịp trò chuyện nhẹ nhàng trong lúc hai mẹ con gần gũi.
Khi bế bé đi dạo “Con nhìn kìa, có chiếc lá đang rung.” Kể cho bé nghe những gì bé có thể nhìn hoặc nghe thấy xung quanh.
Khi bé ê a hoặc mỉm cười “A… a… Ừ, mẹ nghe rồi. Con kể tiếp đi!” Đáp lại rồi chờ bé phản ứng giúp duy trì những lượt trò chuyện qua lại.
Khi chuẩn bị cho bé nghỉ “Đèn dịu rồi nè. Mẹ ở đây với con.” Giọng chậm và nhẹ giúp bé làm quen với khoảng thời gian yên tĩnh.

Ba mẹ không cần học thuộc các câu trên. Hãy thay bằng cách nói quen thuộc của gia đình để cuộc trò chuyện tự nhiên và thoải mái.

Ba mẹ có thể tận dụng các hoạt động hàng ngày để trò chuyện với bé
Ba mẹ có thể tận dụng các hoạt động hàng ngày để trò chuyện với bé

7. Bắt chước và phản hồi âm thanh, biểu cảm của bé

Một cuộc trò chuyện thú vị bắt đầu khi ba mẹ không còn là người duy nhất “có lượt”.
Khi bé phát ra tiếng “a…”, “ư…” hay một âm thanh nhỏ, ba mẹ có thể bắt chước âm thanh đó hoặc đáp lại bằng một câu ngắn.
Ví dụ:
Bé: “A… a…”
Mẹ: “A… Con đang nói chuyện với mẹ đấy à?”
Bé cười.
Mẹ cười lại: “Vui thế nhỉ!”
CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh) khuyến khích người chăm sóc phản hồi tích cực khi trẻ phát ra âm thanh và có thể bắt chước âm thanh của bé để duy trì những lượt “trò chuyện” qua lại.
Không chỉ âm thanh mới được xem là phản ứng. Bé có thể nhìn, cười, nhíu mày, cử động tay chân hoặc quay sang một thứ khác.

8. Nói xong hãy dừng lại để bé có cơ hội phản ứng

  • Người lớn trò chuyện với nhau thường có khoảng nghỉ: một người nói, người kia nghe rồi trả lời. Với trẻ sơ sinh cũng vậy, chỉ khác là “câu trả lời” của bé chưa nhất thiết phải bằng lời.
  • Sau khi nói một câu, ba mẹ có thể dừng lại vài nhịp và quan sát: Bé có nhìn mình không? Có cười không? Cử động tay chân? Ê a? Hay quay đầu sang chỗ khác?
  • Nếu bé phản ứng, ba mẹ tiếp tục đáp lại. Nhịp trò chuyện lúc này có thể rất đơn giản: Ba mẹ nói → chờ → bé phản ứng → ba mẹ phản hồi.
  • Đừng quá lo nếu con không lập tức ê a sau câu hỏi “Con đang nhìn gì đấy?”
  • Đôi khi, một trong những cách nói chuyện với trẻ sơ sinh hiệu quả nhất lại là biết lúc nào mình nên… im lặng một chút.
Khi nói chuyện với trẻ ba mẹ nên có khoảng nghỉ để bé có cơ hội phản ứng
Khi nói chuyện với trẻ ba mẹ nên có khoảng nghỉ để bé có cơ hội phản ứng

9. Quan sát trạng thái của bé và điều chỉnh cách trò chuyện

Không phải lúc nào trẻ cũng sẵn sàng tương tác như nhau.
Có lúc bé tỉnh táo, nhìn chăm chú và liên tục phát ra âm thanh. Nhưng cũng có lúc con quay mặt đi, buồn ngủ, quấy hoặc đơn giản là không còn hứng thú với cuộc trò chuyện.
Ba mẹ nên ưu tiên tương tác khi bé tỉnh táo và thoải mái, đồng thời quan sát những tín hiệu cho thấy con muốn tiếp tục hay cần nghỉ.
Có thể tiếp tục trò chuyện khi bé:
  • Nhìn về phía ba mẹ.
  • Mỉm cười hoặc thay đổi biểu cảm.
  • Ê a hoặc phát ra âm thanh.
  • Cử động và tỏ ra hứng thú.
Ngược lại, hãy giảm bớt kích thích nếu bé đang buồn ngủ, đói, quấy, khó chịu hoặc liên tục quay đi.
Mỗi em bé có cách thể hiện và nhịp tương tác riêng.
Cách nói chuyện tốt không phải là khiến bé phản ứng theo ý người lớn, mà là quan sát để cuộc trò chuyện đi theo nhịp mà cả ba mẹ và bé đều thoải mái.

Nói chuyện với bé từ 0 đến 12 tháng: nên làm gì ở từng giai đoạn?

Cách trò chuyện có thể thay đổi nhẹ khi bé lớn dần. Theo NHS, ba mẹ có thể tham khảo gợi ý sau:

  • 0-6 tháng: ba mẹ ôm bé gần và nhìn bé khi nói chuyện, kể về những việc đang làm khi cho bé bú, thay tã và tắm, hát cho bé nghe, rồi lặp lại âm thanh bé phát ra. Việc lặp lại này giúp bé học cách lắng nghe và chờ đến lượt. Giọng nói lên xuống nhịp nhàng cũng giúp giữ sự chú ý của bé.
  • 6-12 tháng: ba mẹ gọi tên và chỉ vào những thứ cả hai cùng nhìn thấy, ví dụ “Nhìn kìa, con mèo”. Ba mẹ cũng có thể cùng bé xem sách tranh (không cần đọc từng chữ, chỉ cần nói về điều bé đang nhìn) và chơi ú òa. Những trò này giúp bé làm quen với việc chú ý, lắng nghe và chờ đến lượt.

Ngoài lời nói, CDC khuyến nghị ba mẹ đọc sách và hát cho bé nghe trong năm đầu đời. Khi bé lớn hơn, ba mẹ có thể tham khảo thêm các trò chơi phát triển ngôn ngữ cho bé theo độ tuổi để tiếp tục trò chuyện cùng con.

Ba mẹ đọc sách và hát cho bé nghe trong năm đầu đời
Ba mẹ đọc sách và hát cho bé nghe trong năm đầu đời

Câu hỏi thường gặp khi nói chuyện với trẻ sơ sinh

Nên nói chuyện gì với trẻ sơ sinh?

Ba mẹ có thể nói về chính những việc đang diễn ra quanh bé, như thay tã, tắm, cho bú, mặc áo hoặc những gì bé đang nhìn thấy. Ba mẹ có thể gọi tên bé, kể việc mình đang làm, đáp lại tiếng ê a của bé rồi chờ bé phản ứng. Không cần chuẩn bị chủ đề hay câu chuyện dài.

Khi nào ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ về khả năng giao tiếp của bé?

Mỗi bé có nhịp phát triển riêng, nên một lần bé chưa phản ứng chưa đồng nghĩa là có vấn đề. Nếu ba mẹ lo lắng về cách bé nhìn, nghe hoặc phản ứng khi giao tiếp, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa. Ba mẹ cũng có thể xem thêm cột mốc phát triển của trẻ 0-3 tháng và chương trình “Learn the Signs. Act Early.” (Nhận biết dấu hiệu, hành động sớm) của CDC để theo dõi các mốc phát triển.


Hy vọng qua bài viết trên đây, ba mẹ đã biết cách nói chuyện với trẻ sơ sinh sao cho tự nhiên và phù hợp với khả năng tương tác của bé. Ba mẹ không cần nói liên tục hay biến mỗi cuộc trò chuyện thành một giờ học, mà có thể tận dụng những khoảnh khắc hằng ngày để nhìn, nói, chờ đợi và phản hồi con. Quan trọng nhất là quan sát trạng thái của bé và điều chỉnh cách tương tác để mỗi cuộc trò chuyện đều trở thành cơ hội giúp con làm quen với giao tiếp và phát triển ngôn ngữ ngay từ những tháng đầu đời.
Bé Diễn giả: Nguyễn Thị ĐỨc Thời gian: 11:44, 31/10/2026

Hội thảo này đã diễn ra.

Nguyễn Thị Đức

Nguyễn Thị Đức

Founder & CEO Lalala Baby, Thạc sĩ MBA Quản trị Kinh doanh (Đại học La Trobe, Úc). Trong hơn 7 năm xây dựng và phát triển Lalala Baby, chị cùng đội ngũ đã đưa 1.000.000+ sản phẩm giáo dục đến các gia đình Việt. Với vai trò lãnh đạo và quản trị chất lượng toàn bộ hệ sinh thái sản phẩm, định hướng phát triển các giải pháp đồ chơi giáo dục sớm, xây dựng lộ trình Học qua chơi và chương trình Lala Mate, giúp cha mẹ dễ dàng đồng hành cùng con trong từng giai đoạn phát triển.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Khám phá thêm cùng Lalala Baby

Giáo dục sớm
Giáo dục sớm chuẩn chuyên gia (Montessori /Glenn Doman)
Thương hiệu
Thương hiệu đồ chơi giáo dục sớm Việt Nam
Quy chuẩn
Theo quy chuẩn QCVN 3: 2019/BKHCN
Chính sách
Đổi trả 15 ngày, bảo hành 6 tháng (áp dụng với một số sản phẩm)
✓ Đã thêm vào giỏ hàng
Messenger Chat