9 cách nói chuyện với trẻ sơ sinh giúp bé phát triển cảm xúc và trí tuệ
Có nên nói chuyện nhiều với trẻ sơ sinh không?
Có, ba mẹ nên thường xuyên nói chuyện với trẻ sơ sinh, dù bé chưa hiểu từ ngữ. Ba mẹ nên nói chuyện với bé vì giọng nói của ba mẹ có thể giúp bé bình tĩnh, đồng thời nên đáp lại khi bé phát ra âm thanh. Tuy vậy, nói chuyện “nhiều” không có nghĩa là nói liên tục.
Điều quan trọng không nằm ở số lượng câu nói, mà ở việc ba mẹ nói đúng lúc bé tỉnh táo và thoải mái. Vậy nên ba mẹ để ý quan sát dấu hiệu bé mệt hoặc quấy để cho bé nghỉ.
Thay vì cố nói thật nhiều, ba mẹ hãy nói tự nhiên trong những lúc chăm bé hằng ngày như thay tã, tắm hay cho bú, rồi dừng lại xem bé phản ứng thế nào. Những câu nói mẫu ở các cách bên dưới sẽ giúp ba mẹ bắt đầu dễ hơn.
1. Nhìn vào bé và giao tiếp bằng mắt khi trò chuyện
-
Khi nói chuyện, ba mẹ có thể để khuôn mặt ở vị trí bé dễ quan sát, nhìn về phía con và kết hợp lời nói với nụ cười hoặc những thay đổi tự nhiên trên nét mặt.
-
Chẳng hạn, khi bé vừa thức dậy và đang nhìn mình, mẹ có thể mỉm cười: “Con dậy rồi à? Chào buổi sáng nhé!”
-
Nếu bé tiếp tục nhìn, cười hoặc cử động, ba mẹ có thể đáp lại. Một câu nói rất đơn giản lúc này cũng đủ để duy trì tương tác.
-
Ngay từ khoảng 2 tháng, nhìn vào khuôn mặt người chăm sóc đã nằm trong những mốc xã hội – cảm xúc mà CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh) theo dõi ở trẻ.
Gợi ý một số đồ chơi dành cho bé sơ sinh tại
Lalala Baby
2. Nói nhẹ nhàng, rõ ràng và thay đổi ngữ điệu
-
Nói với tốc độ vừa phải và phát âm tự nhiên.
-
Thay đổi cao độ, nhịp điệu hoặc cách nhấn giọng.
-
Kéo dài một vài từ khi điều đó diễn ra tự nhiên.
-
Dùng giọng vui vẻ hơn khi chơi cùng bé.
-
Nói chậm và nhẹ hơn khi chuẩn bị cho khoảng thời gian yên tĩnh.

3. Kết hợp lời nói với nét mặt, động tác và cử chỉ
-
Mỉm cười khi chào bé.
-
Chỉ vào đồ vật khi gọi tên.
-
Vẫy tay khi nói lời chào.
-
Gật đầu hoặc thay đổi nét mặt phù hợp với cuộc trò chuyện.
-
Chạm nhẹ vào tay hoặc chân khi gọi tên bộ phận cơ thể đó.
-
Vừa nói vừa thực hiện hành động tương ứng.
4. Thường xuyên gọi tên bé khi nói chuyện
-
“Cún dậy rồi à?”
-
“Mẹ thay áo cho Cún nhé.”
-
“Cún đang nhìn quả bóng này.”

5. Kể cho bé nghe những gì đang diễn ra xung quanh
-
“Mẹ đang thay tã cho con này.”
-
“Bây giờ mình mặc áo nhé.”
-
“Con đang nhìn cái đèn à?”
-
“Ngoài kia có tiếng xe này.”
-
“Bố mở cửa nhé.”
-
“Mẹ đang chuẩn bị đồ ăn.”
6. Tận dụng các hoạt động hằng ngày để trò chuyện với bé
-
Bé vừa thức dậy.
-
Thay tã hoặc thay quần áo.
-
Tắm cho bé.
-
Bế và chơi cùng con.
-
Chuẩn bị cho bé bú.
-
Đi dạo hoặc quan sát xung quanh.
-
Thực hiện một công việc khác khi bé đang ở gần và sẵn sàng tương tác.
| Tình huống | Câu nói gợi ý | Vì sao có thể hữu ích |
|---|---|---|
| Khi bé vừa thức dậy | “Mẹ ở đây này. Hôm nay con thấy thế nào nhỉ?” | Bé được nghe giọng quen thuộc cùng nụ cười và ánh mắt của ba mẹ ngay khi vừa tỉnh. |
| Khi thay tã, thay áo | “Mẹ nhấc chân con lên nhé. Xong rồi, mình mặc áo mới nào!” | Gọi tên từng động tác giúp bé biết trước điều sắp diễn ra. |
| Khi tắm cho bé | “Nước ấm quá nè. Mẹ rửa tay xinh của con nhé.” | Lời nói gắn với cảm giác bé đang trải nghiệm nên bớt trừu tượng hơn. |
| Khi cho bé bú | “Con đói rồi phải không? Mình bú nhé.” và “Con no rồi, mình nghỉ một chút nhé.” | Giữ nhịp trò chuyện nhẹ nhàng trong lúc hai mẹ con gần gũi. |
| Khi bế bé đi dạo | “Con nhìn kìa, có chiếc lá đang rung.” | Kể cho bé nghe những gì bé có thể nhìn hoặc nghe thấy xung quanh. |
| Khi bé ê a hoặc mỉm cười | “A… a… Ừ, mẹ nghe rồi. Con kể tiếp đi!” | Đáp lại rồi chờ bé phản ứng giúp duy trì những lượt trò chuyện qua lại. |
| Khi chuẩn bị cho bé nghỉ | “Đèn dịu rồi nè. Mẹ ở đây với con.” | Giọng chậm và nhẹ giúp bé làm quen với khoảng thời gian yên tĩnh. |
Ba mẹ không cần học thuộc các câu trên. Hãy thay bằng cách nói quen thuộc của gia đình để cuộc trò chuyện tự nhiên và thoải mái.

7. Bắt chước và phản hồi âm thanh, biểu cảm của bé
8. Nói xong hãy dừng lại để bé có cơ hội phản ứng
-
Người lớn trò chuyện với nhau thường có khoảng nghỉ: một người nói, người kia nghe rồi trả lời. Với trẻ sơ sinh cũng vậy, chỉ khác là “câu trả lời” của bé chưa nhất thiết phải bằng lời.
-
Sau khi nói một câu, ba mẹ có thể dừng lại vài nhịp và quan sát: Bé có nhìn mình không? Có cười không? Cử động tay chân? Ê a? Hay quay đầu sang chỗ khác?
-
Nếu bé phản ứng, ba mẹ tiếp tục đáp lại. Nhịp trò chuyện lúc này có thể rất đơn giản: Ba mẹ nói → chờ → bé phản ứng → ba mẹ phản hồi.
-
Đừng quá lo nếu con không lập tức ê a sau câu hỏi “Con đang nhìn gì đấy?”
-
Đôi khi, một trong những cách nói chuyện với trẻ sơ sinh hiệu quả nhất lại là biết lúc nào mình nên… im lặng một chút.

9. Quan sát trạng thái của bé và điều chỉnh cách trò chuyện
-
Nhìn về phía ba mẹ.
-
Mỉm cười hoặc thay đổi biểu cảm.
-
Ê a hoặc phát ra âm thanh.
-
Cử động và tỏ ra hứng thú.
Nói chuyện với bé từ 0 đến 12 tháng: nên làm gì ở từng giai đoạn?
Cách trò chuyện có thể thay đổi nhẹ khi bé lớn dần. Theo NHS, ba mẹ có thể tham khảo gợi ý sau:
- 0-6 tháng: ba mẹ ôm bé gần và nhìn bé khi nói chuyện, kể về những việc đang làm khi cho bé bú, thay tã và tắm, hát cho bé nghe, rồi lặp lại âm thanh bé phát ra. Việc lặp lại này giúp bé học cách lắng nghe và chờ đến lượt. Giọng nói lên xuống nhịp nhàng cũng giúp giữ sự chú ý của bé.
- 6-12 tháng: ba mẹ gọi tên và chỉ vào những thứ cả hai cùng nhìn thấy, ví dụ “Nhìn kìa, con mèo”. Ba mẹ cũng có thể cùng bé xem sách tranh (không cần đọc từng chữ, chỉ cần nói về điều bé đang nhìn) và chơi ú òa. Những trò này giúp bé làm quen với việc chú ý, lắng nghe và chờ đến lượt.
Ngoài lời nói, CDC khuyến nghị ba mẹ đọc sách và hát cho bé nghe trong năm đầu đời. Khi bé lớn hơn, ba mẹ có thể tham khảo thêm các trò chơi phát triển ngôn ngữ cho bé theo độ tuổi để tiếp tục trò chuyện cùng con.

Câu hỏi thường gặp khi nói chuyện với trẻ sơ sinh
Nên nói chuyện gì với trẻ sơ sinh?
Ba mẹ có thể nói về chính những việc đang diễn ra quanh bé, như thay tã, tắm, cho bú, mặc áo hoặc những gì bé đang nhìn thấy. Ba mẹ có thể gọi tên bé, kể việc mình đang làm, đáp lại tiếng ê a của bé rồi chờ bé phản ứng. Không cần chuẩn bị chủ đề hay câu chuyện dài.
Khi nào ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ về khả năng giao tiếp của bé?
Mỗi bé có nhịp phát triển riêng, nên một lần bé chưa phản ứng chưa đồng nghĩa là có vấn đề. Nếu ba mẹ lo lắng về cách bé nhìn, nghe hoặc phản ứng khi giao tiếp, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa. Ba mẹ cũng có thể xem thêm cột mốc phát triển của trẻ 0-3 tháng và chương trình “Learn the Signs. Act Early.” (Nhận biết dấu hiệu, hành động sớm) của CDC để theo dõi các mốc phát triển.
Hội thảo này đã diễn ra.
Khám phá thêm cùng Lalala Baby




