Phát triển nhận thức cho trẻ 3-6 tháng: 8 hoạt động đơn giản dễ thực hiện.

Khả năng của con thay đổi dần trong giai đoạn này, nên ba mẹ hãy chọn cách chơi theo những gì bé đang sẵn sàng làm. Bé mới 3 tháng chưa cần thực hiện giống bé gần 6 tháng; ba mẹ có thể tham khảo thêm các mốc phát triển nhận thức của trẻ và cho con nghỉ khi quay đi, quấy hoặc có vẻ mệt.

1. Khuyến khích bé với và chạm đồ chơi

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), đến khoảng 4 tháng, phần lớn bé có thể giữ đồ chơi khi được đặt vào tay; đến khoảng 6 tháng, phần lớn bé biết với lấy món đồ mình muốn. Ba mẹ có thể bắt đầu bằng việc đưa một món đồ đến gần rồi chờ, để con có dịp tự thử bằng đôi tay của mình.

Cách thực hiện:

• Chọn một món đồ nhẹ, dễ giữ, phù hợp độ tuổi và không có chi tiết nhỏ dễ rời.
• Cho bé nằm trên bề mặt chơi phẳng, chắc chắn, ở vị trí con thấy thoải mái.
• Đưa đồ chơi vào tầm nhìn, chờ bé chú ý rồi giữ trong tầm con có thể thử chạm tới.
• Để con tự đưa tay, chạm hoặc giữ theo khả năng; hỗ trợ món đồ nếu bé còn lúng túng.
• Dừng một chút khi bé đã chạm được, cho con thời gian nhìn và khám phá tiếp.

Tư thế khi chơi:

• Khi bé nằm ngửa, ba mẹ có thể cầm đồ chơi phía trước để con nhìn và thử đưa tay đến.
• Với tư thế nằm sấp khi thức, hãy đặt món đồ ở phía trước, dễ nhìn và ở sát bên bé suốt lúc chơi. Bé có thể chỉ nhìn ngắm trước, chưa cần vừa nâng đầu vừa với tay ngay.

Lợi ích cho bé: Con được kết nối điều mình đang nhìn với hành động của bàn tay. Những lần thử nhỏ cũng giúp ba mẹ nhận ra bé đang muốn khám phá món gì và cần được hỗ trợ đến đâu.

Đồ chơi gợi ý:

• Khi nằm ngửa, bé có thể nhìn theo đồ chơi treo cũi được lắp chắc chắn, ngoài tầm với.
• Khi bé nằm sấp, ba mẹ có thể dựng sách âm thanh Lala Look ổn định phía trước. Sách có thiết kế zigzag và hình ảnh để bé nhìn ngắm; ba mẹ ngồi bên trò chuyện, hỗ trợ giữ sách khi con muốn chạm. Có lần chỉ cần xem hình cùng nhau, mình chưa cần bật nhạc.

Lưu ý an toàn:

• Nằm sấp chỉ để chơi khi bé thức và có người lớn giám sát trực tiếp. Khi con buồn ngủ, chuyển bé sang nằm ngửa trong khu vực ngủ an toàn, không có sách hay đồ chơi.
• Không kéo tay, ép lẫy hoặc ép bé giữ một tư thế để với tới đồ vật; với bé sinh non hay có nhu cầu sức khỏe đặc biệt, ba mẹ nên hỏi bác sĩ về cách chơi phù hợp.

2. Cho bé khám phá nhiều chất liệu khác nhau

Một chiếc khăn cotton mềm, phần vải mịn trên quả bóng hay lớp vải mô phỏng bộ lông trong sách đều có thể mang đến cảm giác chạm khác nhau. Ba mẹ hãy chọn từng món một, cho bé thời gian sờ và làm quen. Điểm thú vị nằm ở những lần con tự đưa tay khám phá, dù ban đầu chỉ là một cái chạm rất nhẹ.

Cách thực hiện:

• Chọn đồ dùng sạch, nguyên vẹn, phù hợp với trẻ nhỏ.
• Kiểm tra đường may, mép vải và các chi tiết trước khi đưa cho con.
• Cho bé nhìn món đồ rồi đưa đến gần bàn tay, chờ con chủ động chạm khi sẵn sàng.
• Giữ hoặc đỡ đồ dùng để bé dễ sờ, nắm theo khả năng.
• Đổi sang một bề mặt khác khi con vẫn hứng thú, hoặc dừng nếu bé rụt tay, khó chịu.

Ví dụ: Ba mở một trang sách vải, để phần vải mềm gần tay con và nói: “Con chạm vào đây nhé. Phần này mềm này”. Sau đó, ba chờ bé cử động tay, không ép mở các ngón hoặc chà bề mặt lên da con.

Lợi ích cho bé: Con được cảm nhận đồ vật qua bàn tay, bên cạnh việc nhìn bằng mắt. Ba mẹ cũng có thể nhận ra bề mặt nào khiến bé hứng thú, bề mặt nào con chưa muốn chạm để điều chỉnh cách chơi.

•  

Sản phẩm gợi ý:

• Sách vải Animals on the Farm có thể sử dụng từ 0 tháng tuổi, có các phần vải mô phỏng bộ lông động vật. Ba mẹ có thể giữ trang sách để con sờ từng phần, vừa chạm vừa kể một câu ngắn.
• Bóng vải Look, look! Ball có vỏ vải mềm và phần bông nhồi bên trong. Ba mẹ đỡ quả bóng để con thử chạm phần lông mềm mại.

Lưu ý: Tránh vật thô ráp, sắc, dễ vỡ hoặc có sợi và chi tiết dễ bung. Đồ dùng mềm vẫn cần được kiểm tra và có người lớn quan sát; chỉ cho bé khám phá bằng miệng với sản phẩm có hướng dẫn phù hợp. Cất khăn, sách và bóng khỏi khu vực ngủ sau khi chơi.

3. Cho bé thử tạo âm thanh bằng đồ chơi phù hợp

Có lúc bé cử động tay và nghe thấy tiếng lục lạc, rồi lại muốn thử thêm lần nữa. Theo AAP, trong giai đoạn 4-7 tháng, trẻ dần khám phá việc hành động của mình có thể tạo ra những phản ứng thú vị. Ba mẹ có thể cùng con bắt đầu bằng một món đồ phát tiếng nhẹ, dễ giữ.

Cách thực hiện:

• Chọn lục lạc nhẹ hoặc đồ chơi phát âm thanh phù hợp tuổi, có cấu tạo chắc chắn.
• Lắc nhẹ một lần để bé nhìn và nghe thấy.
• Đưa đồ chơi đến tay con, hỗ trợ khi cần rồi chờ bé thử cử động.
• Dừng lại sau mỗi lần có tiếng để bé nghe, nhìn và tiếp tục nếu muốn.
• Phản hồi bằng câu ngắn khi con làm đồ chơi phát tiếng.

Ví dụ: Bé đang giữ lục lạc và cử động tay, mẹ có thể nói: “Con lắc rồi, có tiếng kêu này!”. Sau đó, mẹ chờ để con thử tiếp, không cầm tay bé lắc liên tục.

Lợi ích cho bé: Bé được trải nghiệm âm thanh đi cùng chuyển động của món đồ trong tay. Qua những lần thử, con có thêm điều để chú ý và khám phá; ba mẹ chưa cần mong bé hiểu ngay vì sao âm thanh xuất hiện.

Lưu ý: Không đưa đồ chơi phát tiếng sát tai hoặc tạo âm lớn, đột ngột. Kiểm tra các bộ phận trước khi dùng, tránh vật có chi tiết nhỏ dễ rơi ra. Nếu bé chưa giữ được đồ, ba mẹ có thể làm mẫu rồi thử lại vào dịp khác, không ép các ngón tay phải nắm chặt.

4. Cùng bé xem tranh hoặc sách

Theo CDC, ba mẹ có thể cùng bé 6 tháng nhìn hình trong sách và trò chuyện về những gì đang xem. Với bé nhỏ hơn, mình cứ bắt đầu bằng một trang dễ nhìn và vài lời kể gần gũi. Một cuốn sách có thể theo bé qua nhiều lần chơi, mỗi lần chỉ xem phần con đang chú ý.

Cách thực hiện:

• Chọn tranh hoặc sách có hình rõ nét, ít chi tiết; ưu tiên sách vải mềm mại, phù hợp độ tuổi.
• Giữ sách ở vị trí bé dễ nhìn, mở một trang và chờ con chú ý.
• Kể một câu ngắn về hình, như tên con vật hoặc điều nhân vật đang làm.
• Đáp lại khi bé ê a, nhìn hoặc chạm vào trang sách.
• Chuyển trang theo hứng thú của con và dừng khi bé đã muốn nghỉ.

Ví dụ: Mẹ mở hình con cừu rồi nói: “Bạn cừu đây này”. Nếu bé nhìn và ê a, mẹ có thể đáp: “Ừ, con đang nhìn bạn cừu”. Câu chuyện cứ đi theo ánh nhìn và những tiếng nhỏ của bé, không cần đọc hết lời trên trang.

Lợi ích cho bé: Bé vừa được nhìn hình, vừa nghe ba mẹ nói về điều trước mắt. Những lần cùng xem sách còn giúp ba mẹ có thêm dịp lắng nghe và đáp lại con, thay vì chỉ đọc một mạch từ đầu đến cuối.

Sản phẩm gợi ý: Ở giai đoạn này, ba mẹ nên tham khảo cho bé dùng sách vải hoặc tranh vải là tốt nhất. Chất liệu mềm mại, không có cạnh sắc nhọn, bé không dễ xé rách nên có thể sử dụng lâu dài.

Lưu ý: Sách vải mềm vẫn cần có đường may chắc, không có chi tiết dễ rời và được dùng theo hướng dẫn. Ba mẹ giữ sách khi chơi, không để sách phủ lên mặt hoặc ở lại trong chỗ ngủ. Bé chưa cần tự lật trang, chỉ đúng hình hay nhớ tên con vật.

5. Cho bé quan sát gương an toàn cùng ba mẹ

Một khuôn mặt cử động trong gương có thể khiến bé dừng lại nhìn ngắm. CDC ghi nhận thích nhìn hình mình trong gương là một mốc thường gặp ở trẻ 6 tháng. Ba mẹ có thể cùng con chơi khi bé hứng thú, nhưng việc nhìn gương chưa có nghĩa là con đã nhận ra đó là chính mình.

Cách thực hiện:

• Chọn gương dành cho trẻ nhỏ, khó vỡ, có cạnh an toàn và còn nguyên vẹn.
• Giữ gương chắc chắn ở vị trí bé dễ nhìn, tránh để ánh sáng chói phản vào mắt.
• Đưa khuôn mặt ba mẹ vào khung gương cùng con.
• Mỉm cười, thay đổi nét mặt nhẹ nhàng rồi chờ bé nhìn hoặc đáp lại.

Ví dụ: Ba nhìn vào gương cùng bé rồi nói: “Ba đang cười với con này”. Ba có thể mỉm cười, hé miệng hoặc nghiêng mặt một chút để bé quan sát chuyển động phản chiếu.

Lợi ích cho bé: Gương mang đến một cách ngắm khuôn mặt và chuyển động khác với nhìn trực tiếp. Ba mẹ có thể theo điều bé đang chú ý để trò chuyện, giúp lần chơi có sự tham gia của cả hai.

Sản phẩm gợi ý: Sách âm thanh Lala Look phân loại đen trắng đỏ hoặc phân loại màu sắc có sẵn gương, dễ dựng đứng cho bé quan sát.

6. Đáp lại tiếng ê a và chơi luân phiên

Khi bé đang thích thú, một tiếng ê a có thể kéo theo một cuộc trò chuyện nhỏ với ba mẹ. CDC khuyến khích đáp lại khi bé phát âm, mỉm cười hoặc muốn được chú ý. Ba mẹ cứ theo nhịp của con, để bé có thời gian “nói” rồi đến lượt mình.

Cách thực hiện:

• Chờ một tiếng ê a, ánh nhìn hoặc cử động cho thấy con muốn chơi.
• Đáp lại bằng âm gần giống hoặc một câu ngắn, với nét mặt vui vẻ.
• Ngừng một chút để con có lượt tiếp theo.
• Tiếp tục khi bé còn hứng thú, thay đổi lời đáp theo âm thanh con vừa tạo.
• Kết thúc nhẹ nhàng khi bé nhìn sang chỗ khác, quấy hoặc có vẻ mệt.

Ví dụ: Bé phát một tiếng “u”, ba có thể đáp: “U… ba nghe thấy rồi”. Ba dừng lại, nhìn con; nếu bé tiếp tục ê a, ba lại đáp thêm một lượt.

Lợi ích cho bé: Bé được tham gia những lượt nghe và đáp lại cùng người thân. Khi ba mẹ chờ, con có khoảng trống để tiếp tục theo cách của mình, bằng âm thanh, ánh nhìn hoặc cử động.

Trong lúc chọn trò chơi cho bé 3-6 tháng, ba mẹ có thể xen những cuộc trò chuyện như vậy vào khoảng nghỉ giữa các hoạt động. Đôi khi con đã chán đồ chơi nhưng vẫn muốn được nhìn và nghe ba mẹ nói một chút.

Lưu ý: Không cần sửa âm hoặc yêu cầu con nói một tiếng cụ thể. Nếu bé khóc hay khó chịu, hãy xem con có đói, buồn ngủ hoặc cần được dỗ dành không trước khi chơi tiếp.

7. Chơi ú òa nhẹ nhàng cùng bé

Khuôn mặt ba mẹ vừa khuất sau hai bàn tay rồi lại xuất hiện có thể mang đến một khoảnh khắc vui cho bé. AAP gợi ý trò ú òa trong nội dung về nhận thức ở giai đoạn 4-7 tháng. Ba mẹ có thể thử thật nhẹ nhàng theo sự hứng thú của con, nhất là khi bé đã thích nhìn mặt và chờ ba mẹ đáp lại.

Cách thực hiện:

• Ngồi trước mặt bé khi con đang thoải mái và dễ nhìn thấy ba mẹ.
• Dùng hai tay che khuôn mặt của mình trong một thoáng.
• Mở tay ra, mỉm cười và nói “Ú òa!” bằng giọng nhẹ nhàng.
• Chờ xem bé nhìn, cười hay cử động rồi mới lặp lại.
• Dừng nếu con quay đi, giật mình hoặc khó chịu.

Ví dụ: Mẹ nói “Mẹ đâu rồi?”, che mặt mình bằng tay rồi mở ra: “Mẹ đây!”. Nếu con vẫn chăm chú, mẹ có thể làm lại; nếu bé nhìn đi nơi khác, mình chuyển sang ôm hoặc trò chuyện như thường lệ.

Lợi ích cho bé: Con được theo dõi khuôn mặt ẩn đi rồi xuất hiện trong một trò chơi lặp lại cùng ba mẹ. Đồng thời phát triển nhận thức về sự tồn tại của người và đồ vật khi bị che lấp đi.

Khi chơi ú òa với bé mới ở đầu giai đoạn, hãy làm thật đơn giản và nhìn phản ứng của con trước. Bé chưa cười hay chưa hào hứng trong một lần chơi không phải là căn cứ để kết luận về sự phát triển.

Sản phẩm gợi ý: Ba mẹ có thể tham khảo sách ú òa của Lalala Baby với 2 lỗ tròn được khoét ở mắt và tay cầm giúp ba mẹ dễ dàng chơi ú òa cùng bé. Ngoài ra, mỗi trang là một nhân vật khác nhau tạo hứng thú cho bé.

Lưu ý: Chỉ che mặt người lớn, không phủ khăn, sách hay đồ chơi lên mặt bé. Tránh tiếng hét, động tác bất ngờ hoặc kéo dài lúc che mặt khiến con khó chịu.

8. Gọi tên những điều bé đang chú ý trong sinh hoạt

Một người thân bước đến, chiếc lá ngoài cửa sổ hay chiếc áo trước mặt đều có thể trở thành điều để ba mẹ kể với con. CDC gợi ý nói về những gì bé đang nhìn và gọi tên các sự vật xung quanh. Ba mẹ hãy thử đi theo ánh nhìn của bé, để câu chuyện bắt đầu từ điều con quan tâm.

Cách thực hiện:

• Chọn lúc bé tỉnh táo, đang được bế có nâng đỡ hoặc nằm chơi an toàn.
• Quan sát xem con đang nhìn người hay vật nào.
• Gọi tên hoặc mô tả ngắn điều ấy bằng giọng tự nhiên.
• Chờ bé nhìn thêm, ê a hoặc chuyển sang một điều khác.
• Tiếp tục theo sự chú ý của con, cho bé nghỉ khi có vẻ mệt.

Ví dụ: Khi bé nhìn về phía bà vừa bước vào, mẹ có thể nói: “Bà đến chơi với con này”. Nếu bà cúi xuống mỉm cười, mẹ dừng lời để bé ngắm bà và nghe giọng bà nói.

Lợi ích cho bé: Lời nói được gắn với người, vật và những việc đang diễn ra trước mắt con. Ba mẹ cũng có dịp nhận ra điều bé quan tâm, thay vì luôn chọn sẵn thứ muốn cho con xem.

Với việc phát triển nhận thức cho trẻ 3-6 tháng, những câu chuyện đời thường có thể nối tiếp giờ chơi bằng sách hay đồ chơi. Ba mẹ chỉ cần kể vừa đủ để con nghe, nhìn và có thời gian đáp lại theo cách riêng.

Lưu ý: Khi bế con nhìn quanh, luôn nâng đỡ đầu và thân phù hợp với khả năng của bé, tránh lắc hoặc đổi tư thế đột ngột. Nếu con mất kỹ năng từng có, ít phản ứng với âm thanh hoặc ba mẹ lo về khả năng nhìn, nghe và giao tiếp, hãy trao đổi sớm với bác sĩ.

---

Hy vọng qua bài viết trên đây, ba mẹ đã tìm được những cách phát triển nhận thức cho trẻ 3-6 tháng dễ áp dụng khi chơi cùng con. Mỗi bé có nhịp phát triển riêng, nên ba mẹ hãy chọn hoạt động theo sự sẵn sàng và hứng thú của bé. Cứ bắt đầu từ một lần với tay, một trang sách hay một tiếng ú òa nhẹ nhàng, rồi chờ xem con muốn khám phá thêm điều gì.