20 sự thật về vận động tinh ở trẻ 3 tuổi ba mẹ cần biết

1. 5 kỹ năng vận động tinh nổi bật ở trẻ 3 tuổi

1.1 Cầm và điều khiển bút bằng các ngón tay khéo léo hơn

• Giữ bút chắc hơn trong tay.
• Điều chỉnh hướng di chuyển của bút.
• Phối hợp bàn tay, cổ tay và các ngón khi tạo nét.
• Thay đổi lực đưa bút trên giấy.
• Chủ động đưa nét về những hướng mình muốn.

2. Bắt chước nét vẽ và tạo hình đơn giản

• Tạo đường ngang và đường dọc, những nét cong hoặc vòng tròn.
• Quan sát và bắt chước vẽ các hình đơn giản như: hình vuông, hình tam giác, hình chữ thập,….
• Dần kiểm soát hướng di chuyển của bút.
• Tạo những hình vẽ có chủ đích hơn.

1.3 Lật từng trang sách và thao tác đồ vật chính xác hơn

• Một tay giữ hoặc ổn định cuốn sách.
• Dùng đầu ngón tay tìm mép trang.
• Tách và lật từng trang.
• Chỉ vào hình ảnh mình quan tâm.
• Điều chỉnh lực để thao tác với trang sách nhẹ nhàng hơn.
• Khả năng kiểm soát bàn tay tốt hơn cũng xuất hiện khi trẻ mở, đóng, xoay hoặc thao tác với những đồ vật quen thuộc.

1.4 Sử dụng kéo và các dụng cụ bằng tay tốt hơn

• Đưa ngón tay vào vị trí cầm kéo.
• Thực hiện động tác mở – đóng.
• Cắt vào mép giấy.
• Tạo một vài đường cắt ngắn.
• Một tay giữ giấy trong khi tay kia sử dụng kéo.

1.5 Tự thực hiện nhiều thao tác chăm sóc bản thân

• Tự xúc thức ăn và sử dụng nĩa.
• Cầm cốc và đồ dùng trong bữa ăn.
• Mặc hoặc cởi một số trang phục đơn giản.
• Thử kéo khóa khi được hỗ trợ.
• Làm quen với cúc áo lớn.
• Rửa và lau tay.
• Cất đồ dùng cá nhân sau khi sử dụng.

2. 5 hoạt động giúp trẻ phát triển vận động tinh hiệu quả

2.1 Vẽ và bắt chước các đường nét đơn giản

• Chuẩn bị giấy khổ tương đối lớn và bút sáp phù hợp độ tuổi.
• Trước tiên, hãy để trẻ vẽ tự do rồi ba mẹ mới làm mẫu một vài nét để con quan sát.
• Có thể bắt đầu với: đường dọc, đường ngang, nét cong, vòng tròn,.. các hình khác phù hợp khả năng
• Thay vì nói “Con phải vẽ giống mẹ”, ba mẹ có thể gợi ý “Mẹ vẽ một vòng tròn này, con thử nhé”. Nếu trẻ chưa muốn bắt chước, hãy tiếp tục để con vẽ tự do.

2.2 Tô màu trong những hình lớn

• Cho trẻ bắt đầu với tranh có hình lớn và đường viền rõ để con có nhiều không gian di chuyển bút.
• Trẻ có thể tự chọn màu và tô theo cách mình muốn.
• Theo thời gian, ba mẹ khuyến khích con đưa nét bút vào một khu vực nhất định nhưng không cần yêu cầu tô kín hoặc hoàn toàn không lem ra ngoài.
• Có thể tăng dần độ khó khi khả năng kiểm soát bút tốt hơn, chẳng hạn chuyển từ một hình lớn sang tranh có vài khu vực khác nhau.

2.3 Tạo hình với đất nặn

• Bóp và ép đất bằng cả bàn tay.
• Lăn đất bằng lòng bàn tay.
• Véo thành những phần nhỏ.
• Ấn bằng đầu ngón tay.
• Lăn thành thanh dài hoặc viên tròn.
• Dùng khuôn và dụng cụ tạo hình phù hợp.

2.4 Dùng kéo an toàn

• Ba mẹ chuẩn bị kéo (loại có mũi tròn và lưỡi kéo bằng nhựa, an toàn cho trẻ nhỏ) và giấy màu hoặc có họa tiết tạo hứng thú cho trẻ.
• Khi trẻ đã kiểm soát được kéo, hãy cho con thử:
  • Cắt vào mép giấy.
  • Tạo những đường cắt ngắn.
  • Nhặt các mảnh giấy vừa cắt.
  • Đặt chúng lên một bức tranh.
  • Dán vào vị trí trẻ muốn.

2.5 Luyện đôi tay qua việc tự phục vụ hằng ngày

• Tự dùng thìa hoặc nĩa.
• Chuyển đồ giữa hai vật chứa.
• Mặc hoặc cởi trang phục đơn giản.
• Thử kéo khóa kéo.
• Làm quen với cúc áo lớn.
• Rửa và lau tay.
• Cất đồ chơi sau khi sử dụng.

3. 5 nhóm đồ chơi giúp phát triển vận động tinh ở trẻ 3 tuổi

3.1 Puzzle và bảng ghép hình

• Puzzle yêu cầu trẻ nhấc miếng ghép, quan sát, xoay rồi căn chỉnh trước khi đặt vào vị trí.
• Trẻ có thể chuyển dần từ puzzle có núm lớn sang những bộ ghép đơn giản với số lượng mảnh phù hợp khả năng. Không cần tăng số mảnh quá nhanh chỉ vì trẻ đã bước sang tuổi 3.
• Kỹ năng hỗ trợ: Cầm bằng ngón tay, xoay cổ tay, căn chỉnh vị trí, phối hợp mắt – tay và giải quyết vấn đề.

3.2 Đồ chơi xâu dây và luồn hình

• Các bộ xâu dây hoặc bảng luồn dây tạo cơ hội để trẻ sử dụng hai tay cho hai nhiệm vụ khác nhau.
• Trẻ phải giữ vật, điều khiển dây, tìm vị trí lỗ rồi kéo dây qua. Khi thành thạo, ba mẹ có thể tăng độ khó theo khả năng thay vì đặt mục tiêu trẻ phải xâu được một số lượng cố định.
• Kỹ năng hỗ trợ: Điều khiển đầu ngón tay, phối hợp hai tay và phối hợp mắt – tay.
• Ưu tiên sản phẩm phù hợp độ tuổi và chú ý cảnh báo liên quan đến chi tiết nhỏ.

3.3 Đất nặn và dụng cụ tạo hình

• Đất nặn tạo nhiều kiểu vận động trong cùng một trò chơi: bóp, ấn, véo, lăn, cán và cắt.
• Ba mẹ có thể bổ sung khuôn hoặc dụng cụ tạo hình an toàn để trẻ khám phá thêm.
• Khi đã quen với thao tác tự do, trẻ có thể thử tạo những sản phẩm đơn giản theo trí tưởng tượng.
• Kỹ năng hỗ trợ: Sức mạnh bàn tay, khả năng tách biệt chuyển động ngón tay và phối hợp hai tay.
• Nên chọn đất nặn và dụng cụ được thiết kế phù hợp với độ tuổi, đồng thời giám sát trẻ trong quá trình sử dụng.

3.5 Bút sáp, bút màu và bộ tô vẽ

• Bút sáp hoặc bút màu phù hợp độ tuổi.
• Giấy trắng khổ lớn.
• Tranh tô màu có hình lớn.
• Bảng vẽ phù hợp.
• Dụng cụ tạo dấu hoặc hình đơn giản.

3.6 Bộ đồ chơi thủ công cắt – dán – tạo hình

• Xé giấy.
• Cắt giấy dưới sự hướng dẫn.
• Nhặt từng mảnh.
• Bóc miếng dán.
• Đặt vào vị trí.
• Ấn hoặc dán xuống bề mặt.
• Ghép nhiều chi tiết thành một bức tranh đơn giản.

4. 4 dấu hiệu về vận động tinh ở trẻ 3 tuổi ba mẹ cần lưu ý

4.2 Trẻ khó phối hợp hai bàn tay

• Ít sử dụng hai tay cùng nhau khi chơi.
• Khó giữ một vật bằng một tay và thao tác bằng tay kia.
• Gặp nhiều khó khăn khi xâu, lắp hoặc mở đồ vật.
• Khó giữ giấy trong khi vẽ hoặc thực hiện hoạt động thủ công.
• Một bên tay tham gia ít hơn rõ rệt trong nhiều hoạt động.

4.3 Trẻ tránh hoặc gặp nhiều khó khăn với hoạt động vận động tinh

• Trẻ tránh hầu hết hoạt động cầm, ghép, xâu hoặc vẽ.
• Rất nhanh bỏ cuộc khi cần thao tác bằng ngón tay.
• Khó sử dụng những đồ dùng quen thuộc.
• Khó tham gia các hoạt động tự phục vụ phù hợp.
• Phản ứng của trẻ khiến ba mẹ lo lắng.

4.4 Trẻ mất kỹ năng đã từng có

• Mất kỹ năng trẻ đã thực hiện được trước đây là dấu hiệu cần được chú ý.
• Ví dụ, trẻ từng có thể sử dụng nĩa, tự mặc một số quần áo hoặc thao tác đồ chơi nhưng sau đó không còn thực hiện được như trước.
• Sự thụt lùi cũng có thể xuất hiện đồng thời ở ngôn ngữ, vận động, tương tác hoặc những lĩnh vực phát triển khác.
• Trong trường hợp này, ba mẹ không nên chờ đến một mốc tuổi khác để xem trẻ có tự lấy lại kỹ năng hay không.

4.5 Ba mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra ở đâu?

• Chuyên khoa Nhi phát triển – hành vi để đánh giá toàn diện quá trình phát triển.
• Chuyên khoa Thần kinh Nhi khi có biểu hiện liên quan đến vận động, sức cơ hoặc hệ thần kinh cần được kiểm tra.
• Đơn vị Phục hồi chức năng Nhi/Hoạt động trị liệu để đánh giá khả năng sử dụng bàn tay, phối hợp hai tay và kỹ năng tự phục vụ.
• Cơ sở đánh giá và can thiệp phát triển trẻ em có đội ngũ chuyên môn phù hợp, đặc biệt khi trẻ cần đánh giá nhiều lĩnh vực.