Trẻ bắt đầu biết cầm nắm đồ vật từ 3-4 tháng: 6 cách hỗ trợ và dấu hiệu ba mẹ cần lưu ý
> Tóm tắt bài viết cho ba mẹ
Ở những tháng đầu đời, việc bé bắt đầu đưa tay về phía đồ vật, chạm và giữ món đồ trong tay là một bước tiến quan trọng trong quá trình phát triển vận động. Vậy trẻ mấy tháng biết cầm nắm và ba mẹ có thể làm gì để đồng hành cùng con trong giai đoạn này? Cùng Lalala Baby tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé!
Trẻ bắt đầu biết cầm nắm từ khoảng 3-4 tháng tuổi
Khoảng 3-4 tháng, trẻ bắt đầu kiểm soát bàn tay và cánh tay tốt hơn. Bé có thể nhìn và chú ý đến đồ vật, đưa tay về phía đồ chơi, vung tay chạm vào đồ vật hoặc giữ món đồ khi được đặt vào tay.
Ở giai đoạn này, ba mẹ có thể quan sát một số biểu hiện như:
-
Bé bắt đầu đưa tay về phía đồ vật: Khi nhìn thấy món đồ chơi yêu thích, bé có thể vung hoặc đưa tay về phía đó.
-
Bé với, chạm hoặc cố gắng giữ đồ vật: Ban đầu động tác có thể còn vụng về, bé có thể chạm trượt hoặc chỉ giữ được trong thời gian ngắn.
-
Bé có thể cầm đồ vật khi được đặt vào tay: Đây là một kỹ năng thường được ghi nhận vào khoảng 4 tháng, nhưng thời điểm cụ thể vẫn có thể khác nhau giữa từng trẻ.
-
Bé dần phối hợp mắt và tay: Trẻ bắt đầu nhìn đồ vật rồi điều chỉnh chuyển động của tay để tiếp cận món đồ. Khả năng phối hợp này tiếp tục được hoàn thiện trong những tháng sau.
Top 4 món đồ chơi
dành cho trẻ sơ sinh giúp bé phát triển thị giác, vận động tinh
Điều quan trọng là 3-4 tháng chỉ nên được xem như một khoảng tham khảo. Không phải cứ đúng 3 hoặc 4 tháng mà bé chưa cầm được đồ chơi là có thể kết luận trẻ chậm phát triển.
Ở thời điểm này, ba mẹ nên quan sát cả quá trình: bé có chú ý đến bàn tay không, có đưa tay về phía đồ vật không, có dần kiểm soát tay tốt hơn không và các kỹ năng có tiến bộ theo thời gian không.
6 điều ba mẹ có thể làm để hỗ trợ bé trong giai đoạn này
Khi đã biết trẻ mấy tháng biết cầm nắm đồ vật, điều ba mẹ thường quan tâm tiếp theo là: “Mình có thể làm gì để giúp con?”
Câu trả lời không phải là bắt bé luyện cầm nắm như một bài tập. Ở giai đoạn này, điều hữu ích hơn là tạo ra môi trường để bé tự nhìn, với, chạm, cầm và khám phá.
1. Tạo không gian an toàn để bé tự do đưa tay, với và khám phá
Trẻ cần có thời gian nằm, chơi và vận động trên một bề mặt an toàn thay vì luôn được giữ trong ghế hoặc thiết bị hạn chế vận động.
Ba mẹ có thể đặt bé trên thảm chơi phù hợp, khi bé đang tỉnh táo và có người lớn quan sát. Không gian rộng rãi giúp con có cơ hội tự do cử động tay, đưa tay lên và thử tiếp cận đồ vật.
Việc này quan trọng vì bé không chỉ học cách cầm một món đồ mà còn đang học cách điều khiển cơ thể để tiếp cận thứ mình muốn.
2. Đặt đồ vật phù hợp trong tầm nhìn và tầm với của bé
Thay vì liên tục đưa đồ chơi vào tay con, ba mẹ có thể đặt món đồ ở vị trí bé nhìn thấy và có thể cố gắng với tới.
Ví dụ, khi bé đang nằm ngửa, đặt một món đồ chơi nhẹ phía trước và quan sát phản ứng của con. Nếu bé nhìn, vung tay hoặc cố gắng chạm vào, hãy cho bé thêm thời gian để tự thực hiện.
3. Dành thời gian tương tác và chơi cùng con
Một món đồ chơi dù phù hợp đến đâu cũng không thay thế được sự tương tác với người chăm sóc.
Ba mẹ có thể cầm đồ chơi, gọi tên món đồ, di chuyển chậm trước mắt bé rồi chờ con phản ứng. Khi bé với hoặc chạm được, hãy phản hồi bằng lời nói, ánh mắt hoặc nụ cười.
Cách chơi này vừa tạo cơ hội cho bé luyện vận động, vừa giúp hoạt động trở nên thú vị hơn.
4. Ưu tiên cho trẻ cầm đồ vật nhẹ, dễ cầm và vừa tay
Ở giai đoạn đầu, bé chưa có khả năng kiểm soát lực tốt. Một món đồ quá nặng, quá lớn hoặc khó nắm có thể khiến bé khó giữ và nhanh mất hứng thú.
Ba mẹ nên ưu tiên những món đồ:
-
Nhẹ, dễ cầm.
-
Có tay cầm hoặc phần dễ nắm.
-
Kích thước phù hợp với bàn tay.
-
Không có cạnh sắc.
-
Không có chi tiết nhỏ dễ tháo rời.
Các loại xúc xắc dành cho trẻ sơ sinh, vòng cầm nắm hoặc sách vải là những ví dụ thường dễ tạo cơ hội cho trẻ cầm và khám phá.
5. Theo dõi khả năng của bé và tăng dần cơ hội thao tác
Không cần nóng vội chuyển sang những món đồ phức tạp khi bé mới bắt đầu cầm.
Nếu bé mới chỉ biết giữ đồ vật vài giây, hãy để con có thời gian lặp lại thao tác đó. Khi khả năng kiểm soát tốt hơn, ba mẹ có thể tạo thêm cơ hội để bé lắc, chuyển đồ vật giữa hai tay hoặc tương tác với những bộ phận chuyển động lớn.
Khả năng cầm nắm sẽ phát triển dần từ những thao tác đơn giản. Chẳng hạn, khoảng 6-8 tháng, trẻ thường bắt đầu chuyển đồ vật từ tay này sang tay kia và xoay, vặn đồ vật tốt hơn.
-
Luôn đặt an toàn lên trước
Đây là điều đặc biệt quan trọng vì trẻ sơ sinh thường khám phá đồ vật bằng cách đưa vào miệng.
Không nên cho bé chơi với các vật:
-
Nhỏ đến mức có thể đưa hoàn toàn vào miệng.
-
Có các bộ phận dễ tháo rời.
-
Có dây dài hoặc cấu trúc dễ gây mắc, siết.
-
Có cạnh sắc hoặc chất liệu dễ vỡ.
-
Không được thiết kế cho trẻ ở độ tuổi đó.
Gợi ý đồ chơi hỗ trợ bé luyện cầm nắm
Khi chọn đồ chơi để hỗ trợ khả năng cầm nắm của trẻ sơ sinh, ba mẹ không nhất thiết phải tìm một món đồ có thật nhiều chức năng. Điều quan trọng hơn là món đồ tạo cho bé lý do để muốn với, chạm và cầm.
Ở giai đoạn bé mới tập cầm nắm, ba mẹ không cần quá nhiều đồ chơi. Chỉ cần một vài món nhẹ, vừa tay, dễ nắm và an toàn là đã có thể tạo nhiều cơ hội để con luyện tập.
-
Xúc xắc cầm tay: Có tay cầm vừa bàn tay, trọng lượng nhẹ; khi bé lắc sẽ phát ra âm thanh, khuyến khích con chủ động cầm và khám phá.
-
Vòng gặm nướu: Thiết kế dạng vòng hoặc có nhiều điểm dễ nắm, phù hợp để bé cầm, đưa lên miệng và khám phá bằng tay.
-
Bóng vải mềm: Nhẹ, dễ cầm và có thể sử dụng để khuyến khích bé với, chạm và giữ đồ vật.
-
Sách vải: Có các chi tiết vải, quai cầm hoặc bề mặt khác nhau để bé chạm, nắm và khám phá.
-
Đồ chơi xúc giác cho trẻ sơ sinh: Có nhiều bề mặt hoặc chi tiết lớn, an toàn để bé dùng tay khám phá.
Lưu ý khi bé chưa cầm nắm đúng mốc & dấu hiệu trẻ nên được đưa đi đánh giá:
Biết được bé mấy tháng biết cầm nắm đồ vật không có nghĩa là ba mẹ phải dùng mốc 3-4 tháng như một “hạn chót”.
Các mốc phát triển được xây dựng để giúp ba mẹ hình dung những kỹ năng trẻ thường đạt được ở từng giai đoạn. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, các mốc phát triển mô tả những điều phần lớn trẻ, khoảng 75% trở lên, có thể thực hiện ở một độ tuổi nhất định. Chúng không thay thế cho việc sàng lọc phát triển chuyên môn.
Vì vậy, nếu bé 3 tháng chưa cầm được đồ chơi, điều này tự nó chưa đủ để kết luận có bất thường. Điều đáng quan tâm hơn là khả năng của bé có tiến bộ theo thời gian hay không và có đi kèm những dấu hiệu khác hay không.
4 yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng cầm nắm của trẻ
1. Tốc độ phát triển riêng của từng trẻ
Trẻ không phát triển hoàn toàn theo cùng một lịch trình. Có bé sớm chú ý đến đồ vật và chủ động với tay, trong khi bé khác cần thêm thời gian để kiểm soát cánh tay và bàn tay.
Điều này có nghĩa là cùng một độ tuổi, mức độ thành thạo của hai trẻ có thể khác nhau mà chưa nhất thiết phản ánh vấn đề phát triển.
Vì vậy, ba mẹ nên nhìn vào xu hướng tiến bộ của chính con, thay vì so sánh từng thao tác với một em bé khác.
2. Cơ hội vận động, vui chơi và khám phá
Trẻ học cách sử dụng bàn tay thông qua việc sử dụng chúng. Nếu bé có ít thời gian tự do vận động hoặc ít được tiếp xúc với những đồ vật an toàn để chạm, với và cầm, bé có thể có ít cơ hội thực hành các kỹ năng này.
Điều này không có nghĩa “ít chơi” là nguyên nhân khiến trẻ chậm cầm nắm. Đúng hơn, môi trường và cơ hội thực hành có thể ảnh hưởng đến việc trẻ được trải nghiệm và củng cố kỹ năng như thế nào.
Ba mẹ có thể đơn giản hóa bằng cách dành những khoảng thời gian ngắn trong ngày để bé nằm chơi an toàn, đặt đồ vật phù hợp trong tầm nhìn và cho con tự khám phá.
3. Khả năng phối hợp tay – mắt và các kỹ năng vận động khác
Cầm nắm không chỉ phụ thuộc vào các ngón tay. Để với và giữ một món đồ, trẻ cần đồng thời nhìn thấy đồ vật, định hướng cánh tay, đưa bàn tay đến đúng vị trí và điều chỉnh lực cầm.
Vì vậy, một bé có thể chưa cầm tốt không phải vì riêng bàn tay “yếu”, mà có thể đơn giản là khả năng phối hợp các chuyển động vẫn đang phát triển.
Các kỹ năng vận động cũng liên quan với nhau. Khi khả năng kiểm soát đầu, thân mình và cánh tay tiến bộ, trẻ thường có thêm nền tảng để đưa tay đến đồ vật và thao tác với chúng.
4. Một số yếu tố liên quan đến sức khỏe hoặc quá trình phát triển
Trong một số trường hợp, khó khăn về cầm nắm có thể đi cùng những vấn đề khác liên quan đến thể chất hoặc quá trình phát triển.
Tuy nhiên, đây không phải là điều ba mẹ có thể tự xác định chỉ bằng việc kiểm tra xem trẻ đã biết cầm đồ chơi hay chưa. Nếu bé gặp khó khăn rõ rệt hoặc có nhiều dấu hiệu phát triển khiến ba mẹ lo lắng, cách phù hợp là trao đổi với bác sĩ để trẻ được đánh giá trong tổng thể.
5 dấu hiệu cho thấy trẻ nên được đi đánh giá
Một mốc phát triển chậm hơn một chút chưa đồng nghĩa với trẻ có vấn đề. Tuy nhiên, ba mẹ nên chủ động trao đổi với bác sĩ nếu nhận thấy:
-
Khả năng cầm nắm hoặc sử dụng tay không có sự tiến bộ theo thời gian.
-
Trẻ gặp khó khăn rõ rệt khi sử dụng một hoặc cả hai tay.
-
Có sự khác biệt đáng chú ý giữa hai bên tay, chẳng hạn trẻ gần như luôn sử dụng một tay và rất ít sử dụng tay còn lại.
-
Khó khăn cầm nắm đi kèm những dấu hiệu khác về vận động, giao tiếp hoặc phát triển.
-
Trẻ mất đi một kỹ năng mà trước đó đã thực hiện được.
Trong số này, việc mất đi một kỹ năng đã từng có là dấu hiệu đặc biệt cần lưu ý. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ cũng khuyến nghị cha mẹ trao đổi với bác sĩ khi trẻ ngừng thực hiện một kỹ năng mà trước đó đã làm được.
Ba mẹ cũng không cần chờ đến khi trẻ “trễ rất lâu” mới hỏi bác sĩ. Nếu cảm thấy có điều gì đó không ổn, việc trao đổi sớm có thể giúp gia đình hiểu rõ hơn về khả năng hiện tại của trẻ và biết cách hỗ trợ phù hợp.
Ba mẹ nên cho trẻ đi đánh giá ở đâu?
Nếu lo lắng về khả năng cầm nắm hoặc vận động của con, ba mẹ có thể bắt đầu bằng việc trao đổi với bác sĩ nhi khoa.
Bác sĩ sẽ xem xét khả năng vận động của trẻ trong bối cảnh tổng thể, hỏi thêm về quá trình phát triển và những biểu hiện ba mẹ quan sát được.
Tùy trường hợp, trẻ có thể được giới thiệu đến các chuyên gia phù hợp như chuyên gia phát triển trẻ em, phục hồi chức năng hoặc hoạt động trị liệu.
Điều quan trọng là không nên tự kết luận trẻ “chậm phát triển” chỉ dựa trên một mốc cầm nắm.
Ví dụ, một bé 4 tháng chưa chủ động cầm đồ vật nhưng vẫn có những tiến bộ khác trong vận động có thể cần được theo dõi thêm. Ngược lại, một bé có khó khăn rõ rệt trong việc sử dụng tay, không có tiến bộ hoặc mất kỹ năng đã có thì nên được trao đổi với chuyên gia.
Trong bài viết này, ba mẹ đã cùng Lalala Baby tìm hiểu trẻ thường bắt đầu biết cầm nắm từ khoảng 3-4 tháng tuổi, những cách đơn giản để tạo cơ hội cho con luyện tập và các dấu hiệu cần lưu ý trong quá trình phát triển. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp ba mẹ thêm yên tâm, kiên nhẫn đồng hành cùng con và lựa chọn được đồ chơi phù hợp để bé khám phá, rèn luyện kỹ năng cầm nắm một cách tự nhiên.
Khám phá thêm cùng Lalala Baby
Giáo dục sớm chuẩn chuyên gia (Montessori /Glenn Doman)
Thương hiệu đồ chơi giáo dục sớm Việt Nam
Theo quy chuẩn QCVN 3: 2019/BKHCN
Đổi trả 15 ngày, bảo hành 6 tháng (áp dụng với một số sản phẩm)
