Trẻ bắt đầu biết lật: 10+ điều ba mẹ cần biết để hỗ trợ con

I.Quá trình phát triển kỹ năng lật của bé

1. Mốc 2-3 tháng: Bé bắt đầu xây dựng “nền móng” cho việc lật

• Ở giai đoạn này, khi được đặt nằm sấp lúc thức, bé có thể cố gắng ngẩng đầu lên để quan sát xung quanh. Tay chân cũng hoạt động ngày càng linh hoạt hơn.
• Theo CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), đến 2 tháng tuổi, phần lớn trẻ có thể giữ đầu lên khi nằm sấp và vận động cả hai tay, hai chân. Đây là những kỹ năng vận động ban đầu tạo nền tảng cho những thay đổi tư thế phức tạp hơn sau này.

• Bé ngẩng đầu tốt hơn khi nằm sấp.
• Tay chân vận động nhiều hơn.
• Bé quay đầu sang hai phía để quan sát.
• Phần cổ và thân trên dần cứng cáp.

2. Mốc 3-4 tháng: Bé bắt đầu nghiêng và xoay người nhiều hơn

• Khi đầu và thân trên khỏe hơn, bé có thêm điều kiện để thử những chuyển động mới. Đây cũng là lúc một số ba mẹ bất ngờ thấy con đang nằm rồi bỗng nghiêng hẳn sang một bên.
• Đến 4 tháng, CDC ghi nhận đa số trẻ có thể giữ đầu tương đối vững khi được bế, vung tay về phía đồ chơi và chống lên khuỷu tay hoặc cẳng tay khi nằm sấp.

• Chống cẳng tay tốt hơn khi nằm sấp.
• Nâng đầu và phần ngực lên cao hơn.
• Thường xuyên nghiêng cơ thể sang một bên.
• Xoay đầu và vai để nhìn theo người hoặc đồ chơi.
• Đạp chân, vặn hoặc xoay phần thân.
• Có những lần vô tình chuyển từ tư thế nằm sấp sang nghiêng hoặc ngửa.

3. Mốc 4-6 tháng: Kỹ năng lật dần rõ ràng hơn

• Từ khoảng 4-6 tháng, sức mạnh cổ, vai, tay và thân mình tiếp tục tiến bộ. Bé cũng dần phối hợp tốt hơn giữa việc xoay đầu, nghiêng thân và chuyển trọng lượng cơ thể.
• Giai đoạn này, hầu như các bé đều đã bắt đầu biết lật và tiến đến lật thành thạo cả hai chiều (từ ngửa sang sấp và từ sấp sang ngửa).
• Không phải trẻ nào cũng lật theo cùng một trình tự hoặc đúng cùng một tuần tuổi. Có bé lật sớm hơn, có bé cần thêm thời gian để kiểm soát động tác.
• Cũng có trường hợp một số bé có thể “trốn lẫy” (bỏ qua giai đoạn lật mà chuyển sang ngồi hoặc bò luôn vào khoảng 6 – 7 tháng tuổi), mẹ không cần quá lo lắng nếu con vẫn khỏe mạnh và tăng cân đều.

5 dấu hiệu ba mẹ cần lưu ý khi bé chưa biết lật

1. Bé chưa đạt kỹ năng lật ở mốc cần theo dõi

• Nếu đến mốc 5-6 tháng mà bé chưa lật, điều đó không đủ để tự kết luận trẻ chậm phát triển. Ba mẹ có thể ghi nhận và trao đổi với bác sĩ, đặc biệt nếu trẻ đồng thời chưa đạt những kỹ năng vận động khác.
• Với trẻ sinh non, việc theo dõi mốc phát triển còn cần tính đến tuổi hiệu chỉnh.

2. Khả năng kiểm soát đầu và cổ chưa phù hợp với giai đoạn phát triển

• Khả năng giữ đầu là một phần quan trọng của quá trình phát triển vận động.
• CDC ghi nhận đến 4 tháng, phần lớn trẻ có thể giữ đầu vững mà không cần hỗ trợ khi được bế.
• Nếu ba mẹ nhận thấy bé vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát đầu và cổ so với giai đoạn phát triển, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì chỉ tập trung vào việc “tập lật”.

3. Bé gặp khó khăn khi nâng đầu và thân trên trong tummy time

• Từ khoảng 2 tháng, đa số trẻ đã có thể giữ đầu lên khi nằm sấp; đến 4 tháng, trẻ thường có thể chống lên khuỷu hoặc cẳng tay.
• Nếu trẻ thường xuyên gặp khó khăn rõ rệt với những vận động này, ba mẹ có thể ghi nhận để trao đổi trong lần khám nhi.
• Lật chỉ là một phần của quá trình phát triển vận động; khả năng chống đỡ cơ thể khi nằm sấp cũng rất đáng quan sát.

4. Bé ít cử động hoặc vận động hai bên không cân xứng rõ rệt

• Ít vận động tay chân rõ rệt.
• Gần như luôn chỉ sử dụng một bên.
• Khó quay đầu về một phía.
• Các chuyển động hai bên khác nhau rõ rệt và kéo dài.
• Sự cân đối trong vận động là yếu tố nên được quan sát cùng với khả năng lật.

5. Cơ thể bé có vẻ quá mềm hoặc quá cứng

• Một số trẻ có thể mềm dẻo hoặc cứng cáp hơn những trẻ khác. Tuy nhiên, nếu ba mẹ cảm thấy cơ thể con mềm nhẽo hoặc cứng bất thường, đặc biệt khi đi kèm khó khăn vận động, nên trao đổi với bác sĩ.
• Không nên tự áp dụng các bài tập phục hồi trên mạng khi chưa biết nguyên nhân khiến trẻ gặp khó khăn vận động.

III. 6 hoạt động hỗ trợ bé phát triển kỹ năng lật

1. Cho bé nằm sấp khi thức – tummy time

• Đặt bé nằm sấp trên bề mặt phẳng, chắc và an toàn.
• Ngồi hoặc nằm phía trước để bé nhìn thấy khuôn mặt ba mẹ.
• Có thể dùng đồ chơi phù hợp để thu hút sự chú ý.
• Chia thành nhiều lần ngắn nếu bé chưa quen.
• Dừng hoặc đổi hoạt động khi trẻ mệt, quấy khóc nhiều.

2. Đặt đồ chơi sang hai bên để khuyến khích bé xoay người

• Chọn đồ chơi an toàn, phù hợp với độ tuổi.
• Đặt trong tầm nhìn nhưng hơi lệch sang một bên.
• Chờ để bé tự quay đầu hoặc xoay thân về phía đồ chơi.
• Thực hiện luân phiên bên trái và bên phải.
• Đưa đồ chơi lại gần hơn nếu bé phải cố quá sức.

3. Khuyến khích bé với lấy đồ vật khi nằm ngửa

• Đưa đồ chơi vào tầm nhìn của bé.
• Di chuyển nhẹ đồ chơi sang một bên.
• Chờ bé tự đưa tay về phía đồ vật.
• Cho con thời gian thử nhiều cách tiếp cận.
• Đổi bên thường xuyên để khuyến khích vận động cân đối.

5. Tăng thời gian chơi tự do trên mặt phẳng an toàn

• Đôi khi điều bé cần không phải một bài tập cụ thể mà đơn giản là có đủ không gian để tự vận động.
• Trên một mặt phẳng an toàn, bé có thể tự đạp chân, vung tay, quay đầu, nghiêng người và thử nhiều chuyển động khác nhau.
• Ba mẹ có thể thay đổi vị trí của mình hoặc đồ chơi để tạo động lực cho con quan sát và di chuyển. Đồng thời, tránh để trẻ dành phần lớn thời gian thức trong những thiết bị hạn chế khả năng vận động khi không cần thiết.
• Đặc biệt, khi bé đã có dấu hiệu nghiêng hoặc cố gắng lật, không để trẻ một mình trên giường người lớn, sofa, bàn thay tã hoặc bề mặt cao, kể cả khi trước đó bé chưa từng lật thành công.
• Không gian chơi phù hợp cho phép trẻ tự thử nghiệm chuyển động và phát triển khả năng kiểm soát cơ thể theo nhịp riêng.

6. Khuyến khích bé quay đầu và theo dõi ba mẹ

• Nằm hoặc ngồi ở một bên khi trẻ đang chơi.
• Gọi hoặc trò chuyện nhẹ nhàng với bé.
• Khi bé quay sang, từ từ di chuyển vị trí.
• Thực hiện ở cả hai phía.
• Cho bé thời gian tự quay đầu và điều chỉnh cơ thể.