10+ Điều Quan Trọng Ba Mẹ Cần Biết Về Vận Động Tinh Ở Trẻ 9-12 Tháng Tuổi

1. 3 mốc phát triển vận động tinh và biểu hiện của trẻ

• 9 tháng: chuyền tay và “cào” bằng các ngón
• 10-11 tháng: thao tác ngày càng chính xác
• 12 tháng: cầm nhón và đặt đồ vào vật chứa.

1.1 Trẻ 10 tháng tuổi

• Sử dụng đầu ngón tay nhiều hơn khi tiếp cận thức ăn hoặc đồ vật.
• Dần biết điều chỉnh cách cầm tùy theo hình dạng của món đồ.
• Chủ động buông hoặc thả đồ vật trong lúc chơi.
• Tìm cách lấy đồ vật ra khỏi hộp hoặc vật chứa đơn giản.
• Chạm vào hình ảnh hoặc những chi tiết mình quan tâm.
• Sử dụng hai tay cùng lúc, chẳng hạn một tay giữ trong khi tay còn lại khám phá.

1.2 Trẻ 11 tháng tuổi

• Cầm nắm gọng kìm thuần thục, dùng chính xác đầu ngón tay cái và ngón tay trỏ để nhặt đồ vật nhỏ
• Bé thích dùng một ngón trỏ duy nhất để chỉ vào món đồ mình muốn, chọc vào các lỗ nhỏ, nhấn nút hoặc vuốt tranh trong sách.
• Chủ động đặt hoặc thả món đồ xuống.
• Tìm cách mở, kéo hoặc lấy món đồ mình muốn.
• Phối hợp hai tay khi khám phá một vật.
• Tham gia một số hoạt động tự phục vụ đơn giản như: tự bốc thức ăn hoặc làm quen với cốc và thìa dưới sự hỗ trợ của người lớn.

1.3 Trẻ 12 tháng tuổi

• Nhặt vật và thả chính xác vào hộp, thậm chí cả lỗ hẹp như đồng xu ở lợn đất
• Cầm, đưa, nhận hoặc đặt đồ vật trong quá trình tương tác.
• Sử dụng hai tay để thao tác với đồ vật.
• Tự bốc thức ăn phù hợp để ăn.
• Bắt đầu biết tự cầm thìa để khuấy, múc đồ ăn (dù việc đưa thìa lên miệng vẫn còn vụng về và dễ đổ), đồng thời có thể tự cầm cốc uống nước có quai.

2. 5 hoạt động giúp phát triển vận động tinh hiệu quả

2.1 Cho bé tập nhặt và đặt đồ vật

• Chuẩn bị một vài món đồ chơi an toàn, kích thước phù hợp rồi đặt trước mặt bé.
• Khuyến khích con tự đưa tay nhặt, sau đó đặt hoặc thả món đồ xuống một vị trí khác.
• Khi khả năng cầm nắm tốt hơn, ba mẹ có thể thay đổi hình dạng và kích thước đồ vật để bé thử những cách cầm khác nhau.
• Ba mẹ cũng có thể thay đổi chất liệu đồ vật, ví dụ như các loại củ quả, các loại hạt khô với kích thích không quá nhỏ, để bé đồng thời được trải nghiệm đa chất liệu.

2.2 Chơi trò bỏ vào – lấy ra

• Chuẩn bị một chiếc hộp hoặc cốc miệng rộng cùng vài món đồ chơi lớn.
• Làm mẫu cách thả một món vào trong, sau đó khuyến khích bé tự lấy ra hoặc bỏ lại vào hộp.
• Khi bé đã quen, có thể thay đổi vật chứa để tạo thêm cách khám phá.
• Ba mẹ có thể tăng độ khó trò chơi với bộ đồ chơi yêu cầu bé phải thả đúng khối vào ô phù hợp (ví dụ: khối hình tam giác chỉ có thể lọt qua ô hình tam giác)

• Để đưa đồ vào đúng vị trí, bé phải nhìn mục tiêu, di chuyển tay đến vị trí phù hợp rồi chủ động buông tay. Trò chơi vì thế hỗ trợ cả khả năng kiểm soát bàn tay và phối hợp mắt – tay.

2.3 Khuyến khích bé chỉ, chạm và thao tác bằng ngón tay

• Khi đọc sách, ba mẹ chỉ vào hình ảnh rồi khuyến khích bé chạm theo. Ví dụ: Chỉ cho mẹ xem bạn cún đâu nhỉ?
• Khi chơi, có thể cho con khám phá nút bấm lớn, bánh xoay hoặc những chi tiết chuyển động phù hợp độ tuổi.
• Không cần cầm tay để bắt bé phải chỉ bằng ngón trỏ. Hãy làm mẫu và để con tự tìm cách tiếp cận.

2.5 Lồng ghép vận động tinh vào sinh hoạt hằng ngày

• Cho bé tự bốc thức ăn được chuẩn bị phù hợp.
• Cho bé làm quen với việc cầm thìa hoặc cốc.
• Khuyến khích bé tự kéo tất (vớ), tự cởi mũ hoặc giơ tay vào tay áo khi được cha mẹ mặc đồ cho.
• Dạy bé đưa đồ chơi cho mẹ hoặc bỏ đồ chơi vào giỏ sau khi chơi xong

3. 5 loại đồ chơi hỗ trợ vận động tinh phổ biến

3.1 Cốc hoặc hộp thả khối

• Loại đồ chơi này gồm vật chứa có miệng rộng và các khối lớn, dễ cầm, phù hợp để bé tập nhặt, di chuyển rồi thả đồ vật.
• Quá trình đưa khối đến vị trí và buông tay giúp bé luyện phối hợp mắt – tay và kiểm soát động tác cầm – thả.
• Ở giai đoạn này, ba mẹ chưa cần yêu cầu bé phân biệt hình hay thả đúng từng lỗ nhỏ; ưu tiên cách chơi đơn giản như bỏ vào – lấy ra.

3.2 Khối xếp chồng

• Các khối nhẹ, kích thước lớn và dễ cầm bằng một hoặc hai tay cho phép bé nhặt, đặt, gõ hoặc thử xếp khối lên nhau.
• Những thao tác này giúp rèn khả năng cầm nắm, điều chỉnh vị trí bàn tay và phối hợp hai tay.
• Ba mẹ có thể bắt đầu bằng việc làm mẫu đặt một khối lên khối khác, không cần yêu cầu bé xây được tháp hoàn chỉnh.

3.3 Sách bìa cứng hoặc sách vải tương tác

• Trang sách dày, dễ cầm cùng các chi tiết lớn để chạm, kéo hoặc lật tạo cơ hội để bé sử dụng bàn tay và các ngón theo nhiều cách.
• Khi tự chạm hình, cầm mép trang hoặc lật mở chi tiết, bé được luyện phối hợp mắt – tay và kiểm soát ngón tay.

3.4 Đồ chơi nấu ăn

• Nên chọn bộ đồ chơi dành cho trẻ nhỏ với các món kích thước lớn, nhẹ và ít chi tiết, chẳng hạn bát, cốc, thìa hoặc nồi đồ chơi.
• Bé có thể cầm, gõ, đặt đồ vào – lấy ra hoặc chuyển món đồ từ tay này sang tay kia, qua đó luyện cầm – thả và phối hợp hai bàn tay.
• Không nên chọn bộ phụ kiện nhỏ vì có thể không phù hợp với trẻ 9-12 tháng.

4. 4 dấu hiệu cần lưu ý về vận động tinh ở trẻ 9-12 tháng

4.1 Bé gặp khó khăn rõ rệt khi dùng tay và ngón tay để nhặt, thao tác

• Không thể bốc nhón bằng ngón tay khi ba mẹ đã hướng dẫn nhiều lần
• Gặp khó khăn rõ rệt khi cầm hoặc nhặt những món đồ phù hợp.
• Cách sử dụng bàn tay không trở nên chính xác hơn theo thời gian.
• Gặp nhiều khó khăn khi cầm, chuyển, đặt hoặc thả đồ vật.

4.2 Bé ít thực hiện các thao tác có mục đích với đồ vật

• Ít cầm hoặc khám phá đồ vật.
• Ít thử bỏ đồ vào hoặc lấy đồ ra khi được tạo cơ hội phù hợp.
• Gặp khó khăn rõ rệt với các thao tác cầm, thả, lấy hoặc đặt.
• Ít phối hợp hai bàn tay trong lúc chơi.

4.3 Một bên tay hoạt động khác biệt rõ rệt

• Một tay gần như không tham gia vào hoạt động.
• Một bên tay vận động ít hơn rõ rệt và kéo dài.
• Bé gặp khó khăn đáng kể khi phối hợp hai tay.
• Bàn tay hoặc cánh tay có tư thế, cử động khiến ba mẹ lo ngại.

4. Kỹ năng vận động tinh không tiến bộ hoặc bị mất

• Khả năng sử dụng tay có biểu hiện thụt lùi.
• Không thấy sự tiến bộ trong thời gian dài.
• Trẻ mất một hoặc nhiều kỹ năng đã có.
• Xuất hiện thêm những biểu hiện đáng lo ngại ở giao tiếp, vận động hoặc các lĩnh vực phát triển khác.

4.5 Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá?